Vasiyetnamede imza ve yazı incelemesi

Vasiyetnamedeki yazı ve imzanın mirasbırakana ait olup olmadığı nasıl incelenir? Yaşlılığın, hastalığın ve karşılaştırma belgelerinin önemini kaynaklarıyla özetledik.

Miras uyuşmazlıklarında en sık sorulan sorulardan biri, vasiyetnamenin gerçekten mirasbırakanın elinden çıkıp çıkmadığıdır. Mirasçılardan biri “Bu yazı babamın değil” ya da “Bu imzayı annem atmış olamaz” dediğinde, belgedeki yazı ve imzanın bilimsel yöntemlerle incelenmesi gündeme gelir. Bu yazıda vasiyetname türlerine göre neyin incelendiğini, yaşlılık ve hastalığın yazıya etkisini ve karşılaştırma için hangi belgelerin gerektiğini sade bir dille özetliyoruz.

Vasiyetname türleri ve incelemenin konusu

Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesine göre vasiyet resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir. Belge incelemesi açısından ilk iki tür önemlidir, çünkü inceleme konusu bunlarda farklıdır.

Resmî vasiyetname
İki tanığın katılımıyla noter, sulh hâkimi veya yetkili bir görevli tarafından düzenlenir; metni mirasbırakan okuyup imzalar (TMK m. 532–533). Metni mirasbırakan yazmadığı için inceleme çoğunlukla imza üzerinde yoğunlaşır.
El yazılı vasiyetname
Yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olmalıdır (TMK m. 538). Burada metnin tamamı, tarih ve imza birlikte incelenir; bu da incelemeye çok daha fazla yazı malzemesi sağlar.
İptal davası
TMK m. 557, ölüme bağlı tasarrufun iptal sebepleri arasında tasarruf ehliyetinin bulunmamasını, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlamayı ve kanundaki şekle uyulmamasını sayar. Yazının mirasbırakana ait olup olmadığı sorusu, özellikle şekil şartı ve sahtelik iddialarıyla bağlantılıdır.

Şunu da belirtmek gerekir: Belge incelemesi, yazı ve imzanın kime ait olduğunu ve nasıl oluşturulduğunu değerlendirir. Mirasbırakanın o tarihteki akli durumu ve tasarruf ehliyeti ise tıbbi ve hukuki bir değerlendirmedir; yazı incelemesi bu konuda tek başına sonuç vermez.

Yaşlılık ve hastalık yazıyı nasıl etkiler?

Vasiyetnameler çoğu zaman ileri yaşta, bazen de ağır bir hastalık döneminde yazılır. Avrupa Adli Bilimler Enstitüleri Ağı (ENFSI) el yazısı inceleme rehberi, yorgunluk, hastalık, sarhoşluk ve yaşın kişinin el yazısı üzerinde önemli etkisi olabileceğini açıkça belirtir.

Saini ve Kaur’un 2019 tarihli çalışmasında, 60 yaş ve üzerindeki 50 sağlıklı kişinin yaşlanma öncesi ve sonrası yazıları karşılaştırılmıştır. Örneklerin 39’unda yazı hızında azalma ve titreme, 35’inde kalem kaldırmalarda artış, 32’sinde harflerde kısaltma ya da sadeleşme, 30’unda harf biçimlerinde değişiklik görülmüştür. Satır hizasındaki değişim ise yalnızca 5 örnekte saptanmıştır.

Uzun ve Alkan’ın Alzheimer hastalığına ilişkin derlemesine göre hastalık ilerledikçe kişi harf biçimlerini, hatta kendi imzasının şeklini unutabilir; harf atlama ve tekrarlama gibi hatalar ortaya çıkabilir. Aynı çalışmada, hastanın elinin bir başkası tarafından tutularak yazdırıldığı durumlarda yazının hem hastanın hem de yardım eden kişinin özelliklerini taşıyabileceğine dikkat çekilir.

Buradaki güçlük şudur: Titreme, yavaşlık ve duraksama gibi işaretler hem taklit edilmiş bir imzada hem de yaşlı ya da hasta bir kişinin gerçek yazısında görülebilir. Bu nedenle sonuç, tek tek işaretlere değil, belgenin yazıldığı döneme ait güvenilir karşılaştırma malzemesine dayanmalıdır.

Karşılaştırma yazılarının dönemi neden belirleyicidir?

ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün (NIST) el yazısı incelemesine ilişkin 2020 tarihli raporu, sayıca yeterli olsa bile tartışmalı yazıyla aynı döneme ait olmayan örneklerin karşılaştırma için yetersiz sayılabileceğini vurgular. Raporda, yaş ve hastalık nedeniyle bozulmuş bir yazının yirmi yıl önceki örneklerle karşılaştırılmasının yanıltıcı olabileceğine örnek verilir; tartışmalı tarihten hem önceki hem sonraki örneklerin faydalı olduğu belirtilir.

Adli Tıp Bülteni’nde yayımlanan bir olgu sunumu bu konunun pratikteki önemini gösterir: Alzheimer tanısı almış bir kişiye ait senet hakkında birbirine aykırı raporlar düzenlenmiş, yazarlar bu çelişkiyi farklı tarihlere ait yeterli sayıda örnek toplanmamasına ve yazıyı etkileyen etkenlerin dikkate alınmamasına bağlamıştır.

Vasiyetname incelemesinde işe yarayabilecek karşılaştırma belgelerine örnekler:

  • Banka, noter ve tapu işlemlerinde atılmış imzalar
  • Hastane onam formları, reçete veya tedavi evrakındaki imzalar
  • Emeklilik, vergi ve nüfus işlemlerine ait belgeler
  • Mirasbırakanın kendi eliyle yazdığı mektup, not, ajanda veya defterler

El yazılı vasiyetnamede yalnızca imza değil metin de incelendiğinden, mirasbırakanın serbestçe yazdığı metinler özellikle değerlidir. Mukayese yazıların nasıl seçildiğini el yazısı incelemesi sayfamızda görebilirsiniz.

İncelemede nelere bakılır?

  • Asıl belge: ENFSI rehberi incelemenin mümkün olduğunca orijinal belge üzerinde yapılmasını önerir; fotokopi, kalem baskısı ve yazı hızı gibi ayrıntıları tam göstermez.
  • Yazının akışı: Hız, baskı, duraksama ve kalem kaldırma yerleri, yazının doğal bir hareketle mi yoksa çizerek mi oluşturulduğunu anlamaya yardımcı olur.
  • Harf yapıları ve bağlantılar: Kişiye özgü biçimler ve bunların karşılaştırma yazılarıyla uyumu değerlendirilir.
  • Metin, tarih ve imzanın bütünlüğü: Tarih ve imzanın metinle aynı yazı karakterini gösterip göstermediği, sonradan ekleme ya da değişiklik izi olup olmadığı kontrol edilir.
  • Yazarın sağlık durumu: Uzun ve Alkan, incelemede kişinin yaşı, hastalık geçmişi ve kullandığı ilaçlarla ilgili bilgilerin de dikkate alınmasını önerir.
Dava öncesi hazırlık Vasiyetnameye itiraz etmeyi düşünüyorsanız önce orijinal belgenin nerede saklandığını öğrenin. Ardından mirasbırakanın vasiyetname tarihine yakın dönemde imzaladığı resmî belgelerin hangi kurumlarda bulunduğunu ve o döneme ait sağlık kayıtlarını tespit edin. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut dosyanızdaki hukuki süreç için avukatınıza danışınız.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 531–533, 538, 557. Resmî Gazete, 08.12.2001, sayı 24607. mevzuat.gov.tr
  • ENFSI (2018). Best Practice Manual for the Forensic Examination of Handwriting, ENFSI-BPM-FHX-01, Version 02. European Network of Forensic Science Institutes.
  • Expert Working Group for Human Factors in Handwriting Examination (2020). Forensic Handwriting Examination and Human Factors: Improving the Practice Through a Systems Approach, NISTIR 8282. National Institute of Standards and Technology.
  • Saini, K., Kaur, M. (2019). Forensic study on the effect of age and illness (Parkinsonism) on handwriting characteristics. Egyptian Journal of Forensic Sciences, 9, 24.
  • Uzun, N., Alkan, N. (2001). Alzheimer hastalığı ve elyazısına etkisi. Düşünen Adam, 14(4), 232–236.
  • Birincioğlu, İ., Uzun, M., Alkan, N., Kurtaş, Ö., Yılmaz, R., Can, M. (2016). Changes in handwriting due to Alzheimer’s disease: a case report. Adli Tıp Bülteni, 21(2).

Mahkemeye sunulabilir, gerekçeli uzman görüşü

HMK 293 ve CMK 67/6 kapsamında bilimsel mütalaa raporu.

© 2026 FORENTEK Kriminalistik – Adli Bilimler · KVKK Aydınlatma Metni Adli belge inceleme ve uzman görüşü hizmetleri, Ankara
Scroll to Top