Mukayese imza/yazı nedir, nereden bulunur?

İmza incelemesinin sonucu, karşılaştırmada kullanılan örneklere bağlıdır. Hangi imza/yazıların mukayese için uygun olduğunu ve bu örneklerin nereden bulunabileceğini kaynaklarıyla özetledik.

İmza veya yazı incelemesinde inceleme, tartışmalı imzanın tek başına “güzel” ya da “bozuk” görünmesine bakılarak yapılmaz. Tartışmalı imza, o kişiye ait olduğu bilinen başka imzalarla karşılaştırılır. Bu karşılaştırma örneklerine uygulamada mukayese imza/yazı denir. İncelemenin hangi kesinlikte sonuçlanacağı büyük ölçüde bu örneklerin sayısına, niteliğine ve tarihine bağlıdır. Bu yazıda mukayese imzanın ne olduğunu, hangi örneklerin uygun sayıldığını, nereden bulunabileceğini ve örnekler yetersiz kaldığında ne olduğunu kaynaklarıyla özetliyoruz.

Mukayese imza/yazı nedir?

Adli belge incelemesinde kullanılan temel kavramlar şöyle özetlenebilir:

Tartışmalı (inceleme konusu) imza/yazı
Kime ait olduğu ya da gerçek olup olmadığı tartışılan, dosyadaki senet, sözleşme, vasiyetname gibi belgede yer alan imza/yazı.
Mukayese imza/yazı
Belirli bir kişiye ait olduğu tartışmasız kabul edilen ve tartışmalı imzayla karşılaştırmak için kullanılan imza/yazı örnekleri.
Serbest/samimi (günlük hayatta oluşmuş) imza/yazılar
Kişinin dava ile ilgisi olmayan işlemler sırasında, doğal koşullarda oluşturduğu imza/yazılar: banka, noter, resmî daire evrakı, sözleşmeler, makbuzlar gibi. ABD standartlarında bu örnekler “collected writing” olarak tanımlanır ve kişinin doğal yazısını ve doğal değişkenliğini en iyi yansıtan örnekler olarak görülür.
Huzurda alınan (istiktap) imza/yazı
Karşılaştırma amacıyla, mahkeme veya bilirkişi huzurunda kişiye yazdırılan ya da attırılan imza/yazılar. Standartlarda “requested writing” olarak anılır.

İki tür örnek birbirini tamamlar. Serbest/samimi imza/yazılar kişinin yıllar içindeki doğal imza alışkanlığını gösterir; huzurda alınan örnekler ise inceleme için gereken harf, kelime veya imza türünün eksiksiz elde edilmesini sağlar.

Hangi örnekler uygun sayılır?

Her imzalı kâğıt mukayese için aynı değerde değildir. ENFSI el yazısı inceleme rehberi ile ABD’de kullanılan ANSI/ASB standartları, karşılaştırma malzemesinin uygunluğunu değerlendirirken şu noktaları öne çıkarır:

  • Aynı tür yazı: İmza imzayla, el yazısı el yazısıyla, büyük harfle yazılmış metin büyük harfli örneklerle karşılaştırılmalıdır. ENFSI rehberi örneklerin yazı türü, yazı aracı ve belge türü bakımından tartışmalı yazıyla uyumlu olmasını arar.
  • Tarihsel yakınlık: İmza zamanla, yaşla ve sağlık durumuyla değişebilir. Bu nedenle tartışmalı belgenin tarihinden önceki ve sonraki döneme ait, mümkünse ona yakın tarihli örnekler istenir. ASB 070 standardı, yakın tarihli örneklerin bulunmamasının farklılıkların değerlendirilmesini zorlaştırabileceğini belirtir.
  • Yeterli sayı ve çeşitlilik: Kimse aynı imzayı iki kez birebir aynı atamaz. Kişinin doğal değişkenliğinin görülebilmesi için birden fazla ve farklı belgelerden gelen örnek gerekir.
  • Asıl belge: Fotokopi ve taranmış görüntüler, kalem baskısı ve çizgi kalitesi gibi ayrıntıları tam taşımaz. Mümkün olduğunda örneklerin asılları incelenmelidir.
  • Kaynağı belli olma: ASB 207 standardı, toplanan bir yazının ancak destekleyici bilgiyle belirli bir kişiye atfedilebileceğini ve bu bilginin kayda geçirilmesini öngörür. Kimin önünde, hangi işlemde atıldığı bilinen imzalar bu yüzden daha değerlidir.

ASB 070 standardı ayrıca, yalnızca taraflardan birinin seçip sunduğu örneklerin kişinin tüm değişkenliğini yansıtmayabileceği konusunda uyarır. Bu nedenle örneklerin farklı kaynaklardan toplanması önemlidir.

Mukayese imzalar nereden bulunur?

HMK m. 211’e göre bilirkişi incelemesinden önce, mevcutsa, o tarafa ait karşılaştırmaya elverişli yazı ve imzalar “ilgili yerlerden” getirtilir. Uygulamada imza örneklerinin asılları çoğunlukla şu yerlerde bulunur:

  • Bankalar (hesap açılış evrakı, kredi ve kart sözleşmeleri, imza kartonu)
  • Noterlikler (vekâletname, imza beyannamesi, taahhütname)
  • Tapu müdürlükleri (satış ve ipotek işlemleri)
  • Nüfus müdürlükleri (kimlik ve pasaport başvuruları)
  • Vergi dairesi, SGK ve belediye başvuru evrakı
  • Ticaret sicili (şirket yetkililerinin imza beyannameleri)
  • İşyeri özlük dosyaları ve imzalı tutanaklar
  • Başka mahkeme ve icra dosyalarındaki imzalı belgeler

Mahkeme bu belgeleri ilgili kurumlara yazı yazarak getirtir. Bu nedenle talep dilekçesinde kurumun adı, işlemin türü ve yaklaşık tarihi ne kadar açık yazılırsa belgeye ulaşmak o kadar kolaylaşır.

Huzurda alınan imza/yazı ve sınırları

HMK m. 211’e göre hâkim, imzayı inkâr eden tarafı isticvap ettikten sonra bir kanaate varamazsa, huzurda bu kişiye yazı yazdırıp imza attırarak elde ettiği belgeleri değerlendirir. Yine de kanaat oluşmazsa bilirkişi incelemesine karar verilir; bilirkişi de gerekli görürse tarafın kendi huzurunda yeniden yazı yazmasını veya imza atmasını mahkemeden talep edebilir. İsticvap için çağrılıp gelmeyen tarafın, inkâr ettiği yazı veya imzayı ikrar etmiş sayılacağı da aynı maddede düzenlenmiştir.

Huzurda alınan örneklerin önemli bir sınırı vardır: Kişi, bu örnekleri verirken yazısını bilerek değiştirebilir. ASB 207 standardı bu nedenle yakın tarihli serbest/samimi örneklere ulaşmak için her türlü çabanın gösterilmesini önerir. ENFSI rehberi de huzurda örnek alınırken metnin dikte ettirilmesine, yazı türünün doğru seçilmesine, yeterli miktarda örnek alınmasına ve yazının bilerek bozulması ihtimaline dikkat edilmesini ister. En sağlıklı sonuç, huzurda alınan örneklerin dava öncesine ait serbest/samimi imzalarla birlikte değerlendirilmesiyle elde edilir.

Örnekler yetersizse ne olur?

ENFSI rehberi, el yazısı ve imza incelemesinin sonucunun ve sonucun gücünün karşılaştırma için sunulan malzemenin miktarına bağlı olabileceğini açıkça belirtir. Az sayıda örnekte, tartışmalı imzadaki bir özellik mukayese imzalarda hiç bulunmayabilir; bu durumda o özellik karşılaştırılamaz. ASB 070 standardı da örnekler karşılaştırmaya elverişli değilse incelemecinin ek örnek istemesini ve raporda sınırlamaların açıkça belirtilmesini öngörür.

Uygulamadaki karşılığı şudur: Yetersiz mukayese malzemesiyle verilen bir rapor kesin bir sonuca ulaşamayabilir ya da ulaştığı sonuç tartışmaya açık hâle gelir. İmza incelemesinde mukayese malzemesinin nasıl değerlendirildiğini imza incelemesi sayfamızda görebilirsiniz.

Mukayese listesini baştan hazırlayın İmzanın kime ait olduğu tartışılan kişinin imza attığı kurumları, işlem türlerini ve yaklaşık tarihlerini bir liste hâlinde çıkarın; tartışmalı belgenin tarihinden önceki ve sonraki dönemi kapsayan, asılları bir kurumda bulunan belgeleri öne alın. Elinizdeki fotokopileri de ön değerlendirme için saklayın. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut dosyanızdaki usul ve talepler için avukatınıza danışınız.

Kaynaklar

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 208, 209, 211. Resmî Gazete, 04.02.2011, sayı 27836. mevzuat.gov.tr
  • ENFSI (2022). Best Practice Manual for the Forensic Handwriting Examination, ENFSI-BPM-FHX-01, Edition 04. European Network of Forensic Science Institutes.
  • AAFS Standards Board (2022). Standard for Examination of Handwritten Items, ANSI/ASB Standard 070, 1st Ed. American Academy of Forensic Sciences.
  • AAFS Standards Board (2026). Standard for Collection and Preservation of Document Evidence, ANSI/ASB Standard 207, 1st Ed. American Academy of Forensic Sciences.

Mahkemeye sunulabilir, gerekçeli uzman görüşü

HMK 293 ve CMK 67/6 kapsamında bilimsel mütalaa raporu.

© 2026 FORENTEK Kriminalistik – Adli Bilimler · KVKK Aydınlatma Metni Adli belge inceleme ve uzman görüşü hizmetleri, Ankara
Scroll to Top