Uzman görüşü (bilimsel mütalaa) nedir?
HMK 293 ve CMK 67/6 tarafların davadaki teknik konularda kendi seçtikleri bir uzmandan görüş almasına imkân tanır. Bu görüşün bilirkişi raporundan farkı ve mahkemedeki yeri.
Bir davada tartışma konusu belge, imza veya yazı olduğunda mahkeme çoğu zaman bilirkişiye başvurur. Ancak taraflar da yalnızca bilirkişi raporuyla yetinmek zorunda değildir: kanun, kendi belirledikleri bir uzmandan bilimsel mütalaa almalarına ve bunu mahkemeye sunmalarına imkân tanır. Uygulamada bu rapora uzman görüşü, uzman mütalaası veya özel bilirkişi raporu da denir.
Hukuki dayanağı
- Hukuk davalarında: HMK madde 293
- Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. Hâkim, talep üzerine veya resen, rapor veren uzmanın duruşmaya davet edilerek dinlenmesine karar verebilir; bu duruşmada hâkim ve taraflar uzmana soru sorabilir. Uzman, çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirmeye alınmaz.
- Ceza yargılamasında: CMK madde 67/6
- Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci; yargılama konusu olayla ilgili olarak, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabilir. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez.
Bilirkişi raporundan farkı
- Kim başvurur? Bilirkişiye mahkeme, resen veya talep üzerine başvurur. Uzman görüşü almak ise yalnızca tarafların başvurabileceği bir yoldur.
- Ne zaman? Uzman görüşü dava açılmadan önce de, dava sürerken de alınabilir: dilekçe hazırlamak, iddia ve savunmayı güçlendirmek veya alınan bilirkişi raporunu değerlendirmek için.
- Hukuki niteliği: Bilirkişi raporu takdiri bir delildir. Yargıtay’a göre uzman görüşü ise teknik anlamda delil değil, tarafın belgeye dayalı beyanı niteliğindedir; hâkim gerekli görürse uzmanı çağırıp dinleyerek serbestçe takdir eder.
Yargıtay ne diyor?
Mahkeme özellikle özel ve teknik bilgiyi gerektiren konularda, tarafın sunduğu uzman görüşünün dava konusuyla ilgili olması halinde mutlaka dikkate almak ve değerlendirmek zorundadır.
Aynı kararda, tarafların alınan bilirkişi raporundan tatmin olmamaları halinde olayın tam olarak aydınlanması ve doğru, adil bir kararın verilmesi için uzman görüşü alıp mahkemeye sunabilecekleri vurgulanır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de (2022/2237 E., 2022/3385 K.) tarafların dava öncesinde veya dava sırasında, uyuşmazlık konusunda bilgi almak, dilekçelerini hazırlamak ya da iddia ve savunmalarını güçlendirmek için bir uzmana başvurma ihtiyacı duyabileceklerini; HMK 293’ün bu imkânı sağladığını belirtmiştir.
Uzman görüşü alırken nelere dikkat edilmeli?
- Uzmanın niteliği
- Görüşüne başvurulan kişi, gerçek bir laboratuvar ortamında, alanında uzman kişilerden yeterli süre eğitim almış olmalıdır.
- İnceleme ortamı
- İnceleme, delilin zarar görmeyeceği profesyonel bir laboratuvar ortamında yapılmalıdır.
- Cihaz
- Bilimsel bir inceleme; alanına özel üretilmiş, sonuçları test edilmiş, onaylanmış ve düzenli kalibre edilen cihazlarla yapılabilir.
- Gerekçe
- Rapordaki her tespit, fotoğraflarla ve gerekçeleriyle gösterilmelidir; yalnızca sonuç bildiren bir rapor hâkimi ikna etmez.
Mahkemeye sunulabilir, gerekçeli uzman görüşü
HMK 293 ve CMK 67/6 kapsamında bilimsel mütalaa raporu.
